वर्धा : तमिळनाडू राज्यातील इरोड या छोट्याशा गावात बालपण घालवणाऱ्या वान्मथी सी या लहानपणी संध्याकाळी गायी राखत असतानाच हातात पुस्तक घेऊन अभ्यास करत असत. शांत वेळ मिळाला की त्या अभ्यासात रमून जात. त्याच चिकाटीने आणि जिद्दीने त्यांना पुढे भारतीय प्रशासकीय सेवेत (IAS) स्थान मिळवून दिले आणि अखेर त्या वर्धा जिल्ह्याच्या जिल्हाधिकारी बनल्या.
साध्या कुटुंबात जन्मलेल्या वान्मथी यांच्या वडिलांचा व्यवसाय टॅक्सी चालकाचा होता. घरची आर्थिक परिस्थिती हलाखीची असल्याने आईला घरकामात मदत करताना त्यांना वारंवार गायी चरायला न्यावे लागे. मात्र, या सर्व अडचणींवर मात करत त्यांनी शिक्षणाची कास कधीच सोडली नाही. गायी राखताना देखील त्या पुस्तकं सोबत ठेवत आणि अभ्यास करत राहिल्या.
शिक्षणच आयुष्य बदलू शकते, या विश्वासातून त्यांनी जिल्हाधिकारी होण्याचे स्वप्न पाहिले. शाळेत एका जिल्हाधिकाऱ्यांच्या भेटीने त्यांना प्रेरणा मिळाली आणि त्या दिशेने त्यांनी वाटचाल सुरू केली. पुढे त्यांनी संगणक अनुप्रयोगात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. स्पर्धा परीक्षेच्या तयारीदरम्यान त्यांनी आर्थिक गरज भागवण्यासाठी बँकेत नोकरी केली.
UPSC परीक्षेची तयारी करताना त्यांनी खूप संघर्ष केला. 2012 ते 2014 दरम्यान त्या कोचिंग क्लासेस घेत होत्या आणि दिवसभर काम करून रात्री उशिरापर्यंत अभ्यास करत होत्या. चार वेळा परीक्षा दिल्यानंतर अखेर 2015 मध्ये त्यांनी UPSC उत्तीर्ण केली आणि महाराष्ट्र कॅडर मिळवले.
प्रशासकीय कारकिर्दीत त्यांनी नंदुरबार, धुळे आणि मुंबईसह विविध ठिकाणी काम केले. नंदुरबार येथे प्रकल्प अधिकारी म्हणून काम करताना त्यांनी आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या कल्याणासाठी उपाययोजना केल्या. आश्रमशाळांमध्ये केंद्रीकृत स्वयंपाकघर योजना राबवून विद्यार्थ्यांना पौष्टिक अन्न मिळावे याची काळजी घेतली. तसेच विद्यार्थ्यांच्या खात्यात थेट निधी जमा करण्यासाठी DBT प्रणाली लागू केली.
धुळे जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून त्यांनी आरोग्य, शिक्षण आणि ग्रामीण विकास क्षेत्रात गती दिली. कोविड-19 काळात त्यांनी आरोग्य विभाग आणि ग्राम प्रशासनासोबत समन्वय साधून संसर्ग नियंत्रणासाठी प्रभावी काम केले.
सध्या वर्धा जिल्हाधिकारी म्हणून कार्यरत असताना त्यांनी पाणी संवर्धन आणि प्रशासनातील पारदर्शकतेवर विशेष भर दिला आहे. “चला जाणूया नदीला” या मोहिमेतून भूजल पातळी सुधारण्यासाठी व्यापक काम करण्यात आले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे वर्ध्यातील काही भाग अर्ध-गंभीर भूजल स्थितीतून बाहेर पडले.
तसेच त्यांनी “महासंपत्ती” नावाची डिजिटल प्रणाली सुरू केली, ज्यामुळे विकास कामांना एक अद्वितीय ओळख मिळते, कामांची पुनरावृत्ती टाळली जाते आणि विविध विभागांमध्ये समन्वय वाढतो. या उपक्रमामुळे प्रशासनात पारदर्शकता वाढली आहे.
त्यांच्या कामाची दखल राज्याचे माजी उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी घेतली असून, ही प्रणाली संपूर्ण राज्यात राबवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. तसेच त्यांनी सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांना चालना देण्यासाठी CMEGP आणि PMFPE सारख्या योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी केली, ज्यामुळे स्थानिक युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या.
वान्मथी सी या कठोर शिस्तीसाठी ओळखल्या जातात. त्या नागरिकांशी थेट संवाद ठेवतात आणि त्यांच्या समस्या जलदगतीने सोडवतात. शेतकरी, आदिवासी आणि ग्रामीण भागातील नागरिक त्यांना सहज उपलब्ध आणि कार्यक्षम अधिकारी म्हणून ओळखतात.
अशा प्रकारे, गायी राखणाऱ्या एका मुलीपासून जिल्हाधिकारी पदापर्यंतचा वान्मथी सी यांचा प्रवास हा खऱ्या अर्थाने प्रेरणादायी असून, कठोर परिश्रम, चिकाटी आणि ध्येयावरचा विश्वास असेल तर कोणतेही स्वप्न पूर्ण होऊ शकते, याचे जिवंत उदाहरण आहे.